Bài Chòi là gì? Bài Chòi là một trong những trò chơi dân gian đặc sắc của miền Trung Việt Nam, vừa mang tính giải trí vừa là hình thức nghệ thuật biểu diễn. Người chơi ngồi trong những chòi nhỏ, mỗi chòi là một vị trí riêng biệt, kết hợp với nghệ sĩ ca hát tạo nên không khí vui tươi và hấp dẫn. Trong trò chơi này, bốn động từ chơi – chơi – hò – hát thường xuyên được sử dụng, thể hiện sự kết hợp giữa chơi bài và âm nhạc dân gian. Các bài hát và tiếng hò gần như là những bài thơ dài 4-5 từ theo vần điệu, với loại thơ lục bát được ưa chuộng nhất.
Giới thiệu chung về Bài Chòi
Theo vin 88, bài Chòi là trò chơi dân gian kết hợp giữa bài tây, ca hát và các hình thức giải trí tập thể, phổ biến ở các tỉnh miền Trung như Quảng Nam, Bình Định, Phú Yên và Huế. Trò chơi thường được tổ chức trong dịp lễ hội, Tết Nguyên Đán hay các sự kiện cộng đồng nhằm gắn kết mọi người và tạo không khí vui vẻ.
Tên gọi “Bài Chòi” xuất phát từ việc người chơi ngồi trong những chòi nhỏ để tham gia. Người quản trò, hay còn gọi là “thầy chòi”, sẽ rút bài và hô số bài hoặc câu ca để người chơi nhận biết. Điều đặc sắc của trò chơi là sự kết hợp giữa giải trí, ca hát và tương tác cộng đồng, tạo ra một trải nghiệm vừa học vừa chơi vô cùng thú vị.
Nguồn gốc và lịch sử Bài Chòi
Theo tham khảo từ những người tham gia nổ hũ vin88, bài Chòi xuất hiện tại Việt Nam từ thế kỷ XVII-XVIII, ban đầu là trò chơi dân gian phổ biến trong các lễ hội làng. Trò chơi nhằm mục đích giải trí, gắn kết cộng đồng và tạo nên không khí rộn ràng, vui tươi. Người chơi ngồi trong các chòi, trong khi người quản trò vừa hô số bài vừa hát những câu ca dao, ca trù hay nhịp điệu dân ca, tạo nên sự kết hợp độc đáo giữa trò chơi và nghệ thuật biểu diễn.
Qua nhiều thế kỷ, Bài Chòi đã được cải tiến và trở thành trò chơi truyền thống của miền Trung, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Ngày nay, Bài Chòi đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể của nhân loại, giúp bảo tồn giá trị văn hóa dân gian Việt Nam.
Thành phần tham gia và mục tiêu
- Người tham gia: Trò chơi thường diễn ra với 9-20 người, chia thành các nhóm hoặc tổ đội. Mỗi người chơi ngồi trong một chòi riêng và theo dõi quá trình rút bài. Người quản trò (thầy chòi) vừa rút bài vừa ca hát theo nhịp điệu truyền thống.
- Mục tiêu: Người chơi cần so sánh lá bài trên tay với lá bài được hô. Ai trùng số hoặc nhóm bài trước sẽ nhận thưởng hoặc ghi điểm. Trò chơi kết hợp may mắn, tư duy nhanh nhạy và khả năng quan sát tinh tế.
Cách chơi bài chòi và cách sắp xếp
Trò chơi Bài Chòi vẫn được duy trì và tổ chức rộng rãi trong các lễ hội để truyền lại cho thế hệ sau. Để tham gia, cần hiểu cách chuẩn bị và cách chơi chi tiết như sau:
Sự chuẩn bị
Để tổ chức lễ hội, trước tiên cần chuẩn bị các chòi. Số lượng chòi thường từ 9-11 tùy vào địa điểm. Theo luật chơi, có một lá bài chính do ông Hiếu (người điều khiển trò chơi) sử dụng, các lá bài còn lại sẽ được sắp xếp xung quanh. Chuẩn bị cũng bao gồm: chất bài, nhạc, bài gọi, giai điệu, trao giải và chia bài.
Cách chơi bài chòi
Bộ bài chòi gồm 27-33 lá chính và 9-11 lá phụ, làm bằng tre, được vẽ hoặc dán hình ảnh đại diện cho các cụm từ trong trò chơi như Nhựt Nóc, Nhị Nghèo, Tam Quang, Tứ Cang, Bà Gà, Bảy Thừa,… Bộ bài được chia thành 3 loại phở: phở văn, phở nhạc và phở sách.
Khi người chơi mua đủ thẻ từ lều, ông Hiếu lắc ống xúc xắc và rút thẻ. Ông sẽ hô câu ca dao tương ứng với lá bài. Người tìm đúng số sẽ gõ chiêng tre 3 lần báo cho ông Hiếu. Lá bài tiếp theo sẽ được trao cho người thắng, trò chơi tiếp tục cho đến khi một chòi đủ 3 lá trùng với 3 lá mà ông Hiếu rút ra. Trò chơi thường bị nhầm với bài cào nên người chơi cần chú ý luật chơi.
Ý nghĩa văn hóa của Bài Chòi
Bài Chòi không chỉ là trò chơi giải trí mà còn mang đậm giá trị văn hóa:
- Giá trị cộng đồng: Tạo cơ hội giao lưu và kết nối giữa các thành viên trong làng hoặc xã hội.
- Giá trị nghệ thuật: Kết hợp ca hát, nhạc dân tộc, tạo hình thức biểu diễn độc đáo.
- Giá trị giáo dục: Rèn luyện trí nhớ, phản xạ nhanh, khả năng quan sát và kỹ năng xã hội.
- Bảo tồn văn hóa dân gian: Giúp truyền tải câu ca, điệu hát và trò chơi dân gian từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Bài Chòi trong đời sống hiện đại
Ngày nay, Bài Chòi vẫn được tổ chức tại các lễ hội truyền thống miền Trung, đặc biệt tại Quảng Nam và Bình Định, và đã được phát triển thành hình thức giải trí online:
- Sân khấu lễ hội: Người chơi vẫn ngồi trong chòi, thầy chòi ca hát và rút bài trực tiếp.
- Online: Bài Chòi được số hóa, cho phép nhiều người tham gia từ xa qua các nền tảng trực tuyến.
- Giáo dục và du lịch: Trò chơi được đưa vào hoạt động trải nghiệm văn hóa, giúp học sinh và du khách tìm hiểu về văn hóa miền Trung.
Lưu ý khi chơi Bài Chòi
- Tuân thủ luật chơi: Mỗi vùng có luật chơi riêng, nên tuân thủ quy định địa phương.
- Quan sát và lắng nghe: Trò chơi yêu cầu phản xạ nhanh và trí nhớ tốt.
- Giữ tinh thần vui vẻ: Tránh tranh cãi để không gian chơi luôn thoải mái.
- Tôn trọng người quản trò: Thầy chòi vừa hô bài vừa ca hát, là trung tâm của trò chơi.
Bài Chòi là gì đã được chúng tôi giới thiệu chi tiết ở trên. Có thể thấy, trò chơi dân gian này không chỉ là giải trí mà còn mang giá trị văn hóa sâu sắc, được duy trì và phát triển đến ngày nay. Với hình thức tổ chức lễ hội sinh động và chuỗi hoạt động âm nhạc, ca múa nhạc dân gian, Bài Chòi chắc chắn sẽ là trải nghiệm hấp dẫn cho mọi lứa tuổi.
